Τρίτη 19 Αυγούστου 2014

Ταλαντώσεις με απόσβεση

Στην προηγούμενη ανάρτηση πήρατε μια ιδέα από χρήση διαφορικών εξισώσεων. Στην παρούσα ανάρτηση θα αναγκαστώ να αναφερθώ σε μαθηματικά εκτός ύλης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είναι κατανοητά.

Θα χρειαστείτε

Πρώτα από όλα θα πρέπει να ρίξετε μια ματιά στη προηγούμενη ανάρτηση (πατήστε εδώ) που εξηγεί τις Γραμμικές Αρμονικές Ταλαντώσεις. Πέραν αυτών θα χρειαστείτε:
  • Απλές ομογενείς γραμμικές διαφορικές εξισώσεις 2ου βαθμού
  • Λύση τριωνύμου (και την περίπτωση που $Δ<0$)
  • Λίγο από εκθετικές συναρτήσεις
Τα δύο τελευταία τα γνωρίζετε από Γ και Β Λυκείου αντίστοιχα. Για το πρώτο θα το εξηγήσω αμέσως τώρα.

Λίγο από διαφορικές εξισώσεις

Η γενική μορφή απλής ομογενούς διαφορικής εξίσωσης 2ου βαθμού είναι η εξής
$$α x''(t) +β x'(t)+γ x(t)=0$$
Για να λυθεί θα πρέπει πρώτα να βρούμε τις ρίζες της αντίστοιχης εξίσωσης
$$α y^2+β y+γ=0$$
Όπως γνωρίζετε υπάρχουν τρεις περιπτώσεις ανάλογα με την διακρίνουσα. Έτσι λοιπόν έχουμε:

Διακρίνουσα Λύσεις Λύση Διαφορικής
$Δ\gt0$ $y_1,y_2\in\mathbb{R}$ $x(t)=c_1e^{y_1 t}+c_2e^{y_2 t}$
$Δ=0$ $y_1=y_2\in\mathbb{R}$ $x(t)=c_1e^{y_1 t}+c_2te^{y_1 t}$
$Δ\lt0$ $y=y_1\pm iy_2\in\mathbb{C}$ $x(t)=e^{y_1 t}(c_1ημ(y_2 t)+c_2συν(y_2 t))$

Λίγο από τα προηγούμενα

Ας εφαρμόσουμε την περίπτωση απλής γραμμικής ταλάντωσης. Έχουμε την διαφορική
$$m x''(t) + D x(t)=0 $$
Το αντίστοιχο τριώνυμο είναι το
$$m y^2 + D =0$$
του οποίου η διακρίνουσα είναι $Δ=-4mD<0$ και άρα η λύση του είναι η
$$y=\frac{0\pm \sqrt{Δ}}{2m}=\frac{2i\sqrt{mD}}{2m} \\ y=i\sqrt{\frac{D}{m}}$$
συνεπώς η λύση της διαφορικής είναι η
$$x(t)=e^{0 t}(c_1ημ(\sqrt{\frac{D}{m}} t)+c_2συν(\sqrt{\frac{D}{m}} t))  \\ x(t)=c_1ημ(\sqrt{\frac{D}{m}} t)+c_2συν(\sqrt{\frac{D}{m}} t) $$
όπως περιμέναμε.

Στην ουσία

Ας γυρίσουμε στο τωρινό θέμα, δηλαδή της ταλάντωσης με απόσβεση. Η απόσβεση σε μία ταλάντωση είναι ουσιαστικά μια δύναμη αντίθετη της κίνησης και ανάλογη της ταχύτητας. Οι δυνάμεις που ασκούνται στο σώμα λοιπόν ικανοποιούν την σχέση
$$\Sigma F = -D x-bv$$
Η ταχύτητα γνωρίζουμε ότι ισούται με $v=x'(t)$ και άρα έχουμε την διαφορική εξίσωση
$$m x''(t) + b x'(t) + D x(t) =0$$
Το αντίστοιχο τριώνυμο είναι το
$$m y^2+b y + D =0$$
που έχει διακρίνουσα
$$Δ=b^2-4mD$$
Διακρίνουμε τις τρεις περιπτώσεις

Περίπτωση Λύσεις Λύση Διαφορικής
$b^2 \gt 4mD$ $y_{1,2}=\frac{-b \pm \sqrt{b^2-4mD}}{2m}$ $x(t)=c_1e^{\frac{-b + \sqrt{b^2-4mD}}{2m} t}+c_2e^{\frac{-b - \sqrt{b^2-4mD}}{2m} t}$
$b^2 = 4mD$ $y_1=y_2=\frac{-b}{2m}$ $x(t)=c_1e^{\frac{-b}{2m} t}+c_2te^{\frac{-b}{2m} t}$
$b^2 \lt 4mD$ $y=\frac{-b \pm i\sqrt{4mD-b^2}}{2m}$ $x(t)=e^{\frac{-b}{2m} t}(c_1ημ(\frac{\sqrt{4mD-b^2}}{2m} t)+c_2συν(\frac{\sqrt{4mD-b^2}}{2m} t))$


Για να δούμε αν θα καταφέρω να τα εξηγήσω "καλά".

Περίπτωση $b^2 \gt 4mD$

Για την πρώτη περίπτωση παρατηρούμε ότι $-2b \lt -b\pm \sqrt{b^2-4mD} \lt 0$ γιατί πολύ απλά $\sqrt{b^2-4mD}\lt b$. Αυτό σημαίνει ότι στην λύση της διαφορικής εξίσωσης, οι εκθέτες είναι και οι δύο αρνητικοί. Επειδή $\lim_{t \to \infty}e^{-at}=0$ όταν $a \gt 0$ η $x(t)$ τείνει εκθετικά (πολύ γρήγορα) στο $0$ χωρίς ταλάντωση.

Περίπτωση $b^2 = 4mD$

Στην δεύτερη περίπτωση αρκεί να μελετήσουμε την $x(t)=e^{\lt 0}(α+βt)$. Το όριο αυτής της συνάρτησης στο άπειρο είναι $0$ (αποδυκνύεται και με L'Hospital), αλλά όχι τόσο γρήγορα όπως στη προηγούμενη περίπτωση. Επίσης δεν εκτελεί ταλάντωση το σώμα.


Περίπτωση $b^2 \lt 4mD$

Στην τρίτη περίπτωση μπορούμε να απλοποιήσουμε τα πράγματα (όπως στην περίπτωση της ΓΑΤ) και να έχουμε την λύση
$$Ae^{\frac{-b}{2m} t}ημ(\frac{\sqrt{4mD-b^2}}{2m} t + φ) $$
με $A=\sqrt{c_1^2+c_2^2}$ και $φ=τοξεφ(\frac{c_2}{c_1})$. Έχουμε δηλαδή γινόμενο εκθετικής (φθίνουσας) με τριγωνομετρική. Το όριο γνωρίζουμε ότι μηδενίζεται στο άπειρο.

Αν θυμηθείτε από την προηγούμενη ανάρτηση τον συντελεστή της τριγωνομετρικής συνάρτησης τον ονομάσαμε πλάτος. Εδώ έχουμε την διαφορά ότι το πλάτος είναι μεταβλητό και ισούται με
$$Ae^{\frac{-b}{2m} t}$$
Επίσης το μέτρο της γωνιακής ταχύτητα τώρα ισούται με
$$ω=\frac{\sqrt{4mD-b^2}}{2m} \\ ω=\sqrt{\frac{D}{m}-\frac{b^2}{4m^2}}$$
Δηλαδή το μέτρο είναι σταθερό και μικρότερο από το αντίστοιχο της ΓΑΤ

Συγκεντρωτικά


Περίπτωση Ταλάντωση? Πλάτος Μέτρο Γωνιακής Ταχύτητας
$b=0$ Ναι Σταθερό $A$ $\sqrt{\frac{D}{m}}$
$b\neq0$ και $b^2 \gt 4mD$ Όχι - -
$b\neq0$ και $b^2 = 4mD$ Όχι - -
$b\neq0$ και $b^2 \lt 4mD$ Ναι Μεταβλητό $Ae^{-\frac{b}{2m} t}$ $\sqrt{\frac{D}{m}-\frac{b^2} {4m^2}}$

Εφαρμογές

Μπορείτε να δοκιμάσετε όλα αυτά στο παρακάτω widget.

Επόμενα

Στην επόμενη ανάρτηση θα ασχοληθούμε με εξαναγκασμένη ταλάντωση.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου