Οι ταλαντώσεις ίσως είναι η αφορμή για το ξεκίνημα αυτού του ιστολογίου. Πιο συγκεκριμένα, οι διαφορικές εξισώσεις. Ίσως μέχρι το τέλος καταφέρω να σας μεταδώσω λίγο από τον ενθουσιασμό που ένιωσα εγώ όταν τα πρωτομελέτησα μέσα από εργασίες που εκπονούσα.
Θα χρειαστείτε
Από κεφάλαια
- Παράγωγοι
- Τριγωνομετρία
Από θεωρήματα
- Θεώρημα σταθερής συνάρτησης
Ξεκινάμε
Περίπτωση Απλής Αρμονικής Ταλάντωσης (ΑΑΤ)
Δηλαδή, η δύναμη που ασκείται στο σώμα είναι της μορφής
$$ \Sigma F = - D x $$
Αλλά σύμφωνα με τον 2ο νόμο του Νεύτωνα
$$ \Sigma F = ma$$
Οι δύο προηγούμενες σχέσεις μας δίνουν
$$ ma=-Dx $$
Για να περάσουμε λίγο στα μαθηματικά! Εδώ η μετατόπιση, δηλαδή το $x$, είναι συνάρτηση του χρόνου, συνεπώς είναι πιο σωστό να γράφουμε $x=x(t)$. Γνωρίζουμε επίσης ότι η επιτάχυνση ισούται με
$$ a=x''(t) $$
Αν τα συνδέσουμε τα προηγούμενα μας δίνουν την διαφορική εξίσωση
$$ m x''(t) + D x(t) = 0$$
Αν και δεν φαίνεται δύσκολη η λύση της, η μελέτη της είναι ίσως το πιο βασικό κεφάλαιο στο αντίστοιχο μάθημα στο Πανεπιστήμιο.
Γενικός Τύπος
Αυτή η διαφορική εξίσωση ονομάζεται "Ομογενής διαφορική εξίσωση 2ου βαθμου με σταθερούς συντελεστές" και η γενική λύση της είναι η
$$ x(t) = c_1 ημ(\sqrt{\frac{D}{m}} t)) + c_2 συν(\sqrt{\frac{D}{m}} t) $$
Με χρήση του τύπου
$$ α ημ(θ) + β συν(θ) = Α ημ( θ+φ)$$
όπου $Α=\sqrt{α^2+β^2}$ και $φ=τοξεφ(\frac{β}{α})$ έχουμε τελικά τον γνωστό τύπο
$$ x(t) = Α ημ( \sqrt{\frac{D}{m}} t + φ) $$
Η γωνιακή συχνότητα ισούται με το μέτρο της γωνιακής ταχύτητας που δεν είναι παρά ο ρυθμός μεταβολής (παράγωγος) της γωνίας δηλαδή
$$ω=( \sqrt{\frac{D}{m}} t + φ)'=\sqrt{\frac{D}{m}}$$
ή ο γνωστός τύπος $mω^2=D$. Τα $c_1$ και $c_2$ εξαρτώνται από τις αρχικές συνθήκες και άρα και το $φ$ θα εξαρτάται από αυτές και θα ονομαστεί αναγκαστικά φάση. Επίσης ο συντελεστής $Α$ είναι η μέγιστη τιμή που παίρνει η μετατόπιση, και συνεπώς θα ονομαστεί πλάτος.
Με Γνώσεις Σχολείου
Για να λυθεί αυτή η διαφορική εξίσωση με μεθόδους Λυκείου, θα πρέπει να γνωρίζουμε τις αρχικές συνθήκες. Θα το λύσουμε με ένα παράδειγμα. Έστω λοιπόν ότι $m=1$, $D=100$, $x_0=1$ και $v_0=0$ οι οποίες με μαθηματικά μεταφράζονται σε $x(0)=1$ και $x'(0)=0$. Έτσι έχουμε να λύσουμε την διαφορική
$$ x''(t)+100x(t)=0$$
Υπάρχουν πολλοί τρόποι επίλυσης. Ας τη λύσουμε με προσθαφαίρεση. Πολλαπλασιάζουμε με $ημ(10t)$ και προσθαφαιρώντας το $10συν(10t)x'(t)$ έχουμε:
$$ ημ(10t)x''(t) + 10συν(10t)x'(t) - 10συν(10t)x'(t) + 100ημ(10t)x(t) = 0 \\ (x'(t)ημ(10t) - 10συν(10t)x(t))' = 0 \\ x'(t)ημ(10t) - 10συν(10t)x(t) = c $$
Αντικαθιστώντας το $t=0$ έχουμε ότι $c=10$. Στην περίπτωση που μηδενίζεται το $ημ(10t)$ απαιτούμε αναγκαστικά $x(t)=1$. Σε διαφορετική περίπτωση και διαιρώντας με $ημ^2(10t)$ εχουμε
$$ \frac{ x'(t)ημ(10t) - 10συν(10t)x(t) } {ημ^2(10t)}=\frac{10}{ημ^2(10t)} \\ (\frac{x(t)}{ημ(10t)})'=(σφ(10t))' \\ \frac{x(t)}{ημ(10t)}=σφ(10t) +c \\ x(t)=ημ(10t)(σφ(10t)+c)$$
Σύμφωνα με τις αρχικές συνθήκες το $c=0$ και έτσι καταλήγουμε στον τύπο
$$x(t) = συν(10t)$$
που είναι ισοδύναμος με τον
$$x(t)=ημ(10t - \frac{\pi}{2})$$
Έλέγχοντας τον περιορισμό που πήραμε έχουμε
$$ x(t) = \begin{cases} ημ(10t - \frac{\pi}{2}) & \text{ αν $ημ(10t)\neq0$} \\ 1 & \text{ αν $ημ(10t)=0$} \\ \end{cases} $$
ή με μία συνάρτηση
$$x(t)=ημ(10t - \frac{\pi}{2})$$
Παίζοντας με Εφαρμογές
Στο παρακάτω widget μπορείτε να βάλετε τιμές της μάζας, της σταθεράς και συνθήκες που εσείς θέλετε και να δείτε την λύση και τη γραφική παράσταση.
Χαζεύοντας στο youtube
Επόμενα
Στην επόμενη δημοσίευση θα μελετηθεί η Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση με απόσβεση
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου